امام باقر(ع) فرمودند: خداوند در قرآن می‌فرماید: «ما افاء الله علی رسوله من اهل القری فلله و للرسول و لذی القربی…» هر آنچه به پیامبر (ص) از غنائم و فیء می‌رسد، تقسیم به سه بخش است: برای خداوند، پیامبر و ذوی‌القربی.
سپس امام تصریح فرمودند: هر آنچه برای پیامبر(ص) است، برای ما اهل‌بیت نیز هست. ما این حق را (حق خمس و انفال) بر شیعیان خود تحلیل (حلال و مباح) قرار دادیم تا اموالشان پاک باشد. قسم به خدا، در مشرق و مغرب عالم هیچ چیزی جابه‌جا نمی‌شود مگر این‌که اگر آن مال از ما و شیعیان ما نباشد، بر مالکیت دیگران حرام است.

• مسئله غصب خمس و اموال اهل‌بیت توسط دیگران و احتجاج معصوم در قیامت بر متجاوزان به حقوق ایشان مطرح است.
• بحث از «تکلیف کفار به فروع» و اینکه غصب حقوق اهل‌بیت حتی توسط کفار هم خالی از عقاب نیست، گرچه فعلیت تکلیف با ایمان حاصل می‌شود.
• این روایت تاکید می‌کند که تصرف صحیح زمانی است که سهم ذوی‌القربی، پیامبر و خداوند پرداخت شود.

علی بن ابراهیم درباره‌ی آیه ۷۳ سوره زمر (“سلام علیکم طبتم فادخلوها خالدین”) نقل می‌کند: «مصداق طهارت (طبتم) در این آیه، طیب بودن مولد (زاده شدن از راه حلال) است، یعنی بهشت فقط به پاک‌زادگان می‌رسد.»
امیرالمومنین(ع) فرمودند: «فلان و فلان، حق ما را غصب کردند و از اموال خمس ما کنیزان و زنان را خرید و فروش کردند و از این اموال ازدواج نمودند؛ اما ما برای شیعیان خود تحلیل کردیم تا نسل پاک به وجود آید.»

• بخش مهم تحلیل خمس، در فلسفه طهارت نسل شیعیان و پرهیز از اختلاط حرام با حلال است.
• کارکرد تحلیل خمس در اجتماع شیعیان، طهارت نژاد و مشروع شدن تصرفات مالی است.

عبدالرحمن بن قاسم از امام صادق(ع): «تکلیف شیعیان در حقوق واجب امام در عصر غیبت چیست؟» حضرت فرمودند: «ما انصاف نداشتیم اگر می‌خواستیم حقوق خود را از شیعیان در این شرایط بگیریم. دوست نداریم عقوبت شوند. از این رو خانه‌ها، ازدواج‌ها و تجارت‌هایی که از اموال خمس است را برای آنان مباح کردیم تا عبادات و اولادشان صحیح شود.»

• حکم تحلیل خمس اختصاص به عصر غیبت ندارد، چنانکه در زمان حضور هم اگر منع پرداخت وجود داشته باشد یا دسترسی به امام ممکن نباشد، تحلیل جاری است.
• ابهام در تفکیک مصادیق عصر غیبت و حضور در روش تحلیل ائمه(ع) وجود دارد و در هر دو دوره، شرایط اضطرار، معیار حکم است.